Rritja e pasurisë së Shqipërisë përmes investimeve në arsim dhe teknologji

Shqipëria ka qenë për më shumë se dy dekada në grupin e vendeve me të ardhura të mesme të larta. Për të kaluar në statusin e vendeve me të ardhura të larta, Banka Botërore sugjeron rritjen e investimeve në arsim dhe teknologji.

Në vitet 1990, shumë vende, përfshirë Shqipërinë, bënë përpjekje për të shmangur nivelet e ulëta të të ardhurave dhe për të luftuar varfërinë ekstreme. Megjithatë, për të arritur këtë status në dy ose tre dekadat e ardhshme, janë të nevojshme ambicie më të mëdha.

Sipas Bankës Botërore, një ekonomi e bazuar në inovacion dhe investime në kapitalin njerëzor është çelësi i suksesit. Koreja e Jugut është një shembull i suksesshëm global, ndërsa Polonia dhe Estonia janë modele të mira në Evropë.

Ekonomitë me të ardhura të mesme të larta, përfshirë Shqipërinë, përballen me sfida të mëdha për shkak të plakjes së popullsisë dhe borxheve të larta publike. Frika dhe mosbesimi në lidhje me avancimin në statusin e vendeve me të ardhura të larta janë të zakonshme në këto vende.

Banka Botërore thekson se për të siguruar prosperitet, vendet duhet të përqendrohen në zhvillimin teknologjik dhe nxitjen e talenteve. Qeveritë duhet të adoptojnë teknologji dhe ide nga jashtë për të përmirësuar zhvillimin.

Ky proces kërkon ristrukturim të ndërmarrjeve dhe përmirësimin e lëvizshmërisë sociale. Suksesi do të varet nga disiplina e qeverive dhe kreativiteti i tyre.

Përveç teknologjisë, Shqipëria duhet të investojë në burimet njerëzore dhe talente. Investimet në arsim janë të rëndësishme për të mbyllur hendekun në krahasim me vendet e zhvilluara.

Megjithatë, Shqipëria ka probleme. Arsimi nuk është prioritet i qeverisjes dhe investimet e ulëta, ndryshimet demografike dhe cilësia e mësuesve kanë çuar në një rënie të fortë në performancën edukative globale midis 2018-2022.

Po ashtu, niveli i emigrimit të rinjve është i lartë. Të dhënat e INSTAT tregojnë se 24.6% e të rinjve të moshës 15-29 vjeç po kalojnë kohën pa punuar, shkolluar, ose ndjekur ndonjë trajnim.

Investimet në arsim janë rreth 3% e PBB-së, një nga nivelet më të ulëta në Evropë. Ekonomia e Shqipërisë nuk është e orientuar drejt teknologjisë dhe kërkimeve shkencore, dhe sektori privat operon në fusha me vlerë të ulët të punës.